wmodr.pl

WMODR >> Strona główna >> Artykuł na głównej stronie >>

20 lat polskiego rolnictwa w Unii Europejskiej

20 lat polskiego rolnictwa w Unii Europejskiej

W maju przypada wyjątkowa rocznica - 20 lat od momentu, gdy Polska stała się częścią Unii Europejskiej. W obliczu tego ważnego jubileuszu, Warmińsko-Mazurski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Olsztynie pragnie krótko wspomnieć historię i co się wydarzyło w polskim rolnictwie i na wsi w tym okresie.

Ponad 20 lat temu akceptacja wejścia Polski do Unii Europejskiej wśród mieszkańców wsi nie była taka oczywista. Rok przed akcesją, w czerwcu 2003 roku, przeprowadzono referendum akcesyjne. Za członkostwem było 77,45 proc. głosujących spośród uprawnionych do głosowania. Najmniejsze poparcie odnotowano wśród rolników. W kwietniu 2003 roku CBOS informował, że wśród badanych wszystkich grup społecznych jedyną, w której przeważali przeciwnicy eurointegracji, byli właśnie rolnicy – 52 proc „przeciw”, a 37 proc, „za”. Obawiano się konkurencyjnego zderzenia z rozwiniętym rolnictwem Wspólnoty, wykupu ziemi i przedsiębiorstw rolniczych przez obcokrajowców, a także restrykcyjnej polityki rolnej.

Przed akcesją niezwykle ważną, informacyjną rolę, powierzono polskiemu doradztwu rolniczemu, w tym Warmińsko-Mazurskiemu Ośrodkowi Doradztwa Rolniczego w Olsztynie.    Odbywały się liczne spotkania. Do miejsc szkolenia, świetlic i sal  gimnastycznych wiejskich szkół przybywały tłumy. Często były to burzliwe i emocjonujące spotkania, w których zawsze uczestniczyli doradcy, z najlepszą wiedzą o  przebiegu i skutkach dla rolnictwa po integracji z Unią. W tym samym czasie negocjatorzy starali się wypracować jak najkorzystniejsze warunki zapisu w traktacie. Negocjacje toczyły nie tylko w kwestii wysokości kwot mlecznych, ale przede wszystkim wysokości i warunków wypłaty dopłat bezpośrednich. Polska miała startować od 25% wysokości dopłat przy plonie referencyjnym 3 t/ha, co wówczas decydowało o poziomie wsparcia. Ostatecznie 65 proc. mieszkańców wsi zagłosowało na „tak”, przy ogólnokrajowej średniej na poziomie  77 proc. W miejscowościach do 5 tys. mieszkańców poparcie wyniosło 61 proc.

1 maja 2004 roku Polska, wraz z dziewięcioma  innymi krajami Europy, wstąpiła w struktury Unii Europejskiej.

Obecnie mówi się, że „rzeczywistość zweryfikowała obawy i dziś możemy stwierdzić, że to właśnie rolnicy są grupą, która na akcesji najwięcej zyskała”, ale też tylko oni mają prawo do  takiej oceny, gdyż oprócz licznych pozytywnych aspektów polskiego dwudziestoletniego członkostwa w Unii Europejskiej, nie brakowało również trudnych wyzwań.

Dzięki inwestycjom, wprowadzaniu nowych technologii, a przede wszystkim dostępowi do otwartych rynków unijnych, Polska, mimo wysiłków i kosztów ponoszonych na dostosowanie standardów produkcji, z każdym rokiem rosła w siłę.
W krótkiej  informacji nie sposób dokonać wielowymiarowej analizy i podsumowania efektów  dwudziestolecia rolnictwa w UE,  ale warto kilka aspektów przybliżyć na podstawie wybranych z przekaźników wiedzy  faktów.  W ciągu ostatnich dwóch dekad polskie rolnictwo zanotowało imponujący postęp. Polska stała się ważnym producentem rolnym na rynku europejskim. Od momentu przystąpienia do UE rolnicy konsekwentnie budują silną pozycję sektora. Dzięki wykorzystaniu środków z budżetu UE w ramach wspólnej polityki rolnej znacząco przyspieszyły procesy modernizacji i restrukturyzacji rolnictwa. Kolejne lata po wstąpieniu do UE wiązały się ze wzrostem liczby średnich i dużych gospodarstw rolnych, w tym w szczególności tych o powierzchni powyżej 20 ha. Przed wstąpieniem Polski do UE wartość dodana rolnictwa osiągała zaledwie 6,8 mld euro, natomiast w roku 2023 wzrosła do 22,1 mld euro. 

Znaczący postęp nastąpił w branży mlecznej. Polska jest trzecim producentem mleka w Unii. Dwadzieścia lat temu  było 320 tysięcy gospodarstw dostarczających 8,5 mld litrów mleka do mleczarni. Obecnie produkujemy blisko 14 mld litrów, do mleczarni dostarcza się 12,5 mld litrów mleka od tylko 85 tysięcy dostarczających. Gospodarstwa mleczarskie są zmodernizowane, nowoczesne i wysokoprodukcyjne.

Największy sukces odniosła branża drobiarska. Wynik - ponad 3 mln ton produkcji drobiu, z czego 1,6 mln ton na eksport - plasuje nasz kraj na najwyższym miejscu, przed  Niemcami i Francją. Ogromny sukces odniósł sektor wołowiny. W okresie akcesji ceny żywca oscylowały wokół 4–5 zł/kg i dominowało bydło opasowe na bazie ras mlecznych. Obecnie Polska jest nie tylko znaczącym producentem wołowiny coraz lepszej jakości, ale też silnym eksporterem, a ceny żywca zbliżyły się do cen europejskich. Konkurencyjna jest zarówno cena jak i jakość żywca wołowego. 

Na terenach wiejskich prawie dwukrotnie wzrosła liczba osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą i znacznie zmalało bezrobocie. Dochody na pełnozatrudnionego rolnika zwiększyły się od 2004 r. ponad 2,5-krotnie, a w niektórych branżach produkcji, np. drobiu, owoców (zwłaszcza jabłek), warzyw,  buraków cukrowych, zbóż i mleka, Polska należy do ścisłej czołówki europejskiej. Do sukcesów gospodarczych w obszarze rolnictwa, stanowiących o korzyści z integracji Polski ze strukturami europejskimi  należy również dodać rozwój handlu rolno-spożywczego.                                                                                                                                           

Transformacji sektora rolno-spożywczego towarzyszyły głębokie zmiany strukturalne w rolnictwie. Od momentu wejścia Polski do UE notuje się systematyczny wzrost średniej powierzchni użytków rolnych w jednym gospodarstwie rolnym (z 8,7 ha przed akcesją do 11,42 ha w 2023 r.). Mimo zmniejszenia areału gruntów rolnych wciąż rośnie produkcja i plony z upraw.

Z dopłat bezpośrednich korzystają wszyscy uprawnieni rolnicy, a ze środków na inwestycje  najodważniejsi, co skutkuje zróżnicowaniem dochodu i potencjału rozwojowego. 
W maju roku jubileuszowego niezmiennie, jak co roku, trwa okres wnioskowania o płatności.  To czas bardzo intensywnej pracy, ale już spokojnej. Wszyscy wiedzą, co mają robić. A jak było 20 lat wcześniej? Pierwsza kampania o dopłaty bezpośrednie była nie lada wyzwaniem. Przypominamy -  w całym kraju trwała inwentaryzacja gruntów i dokładne mierzenie  działek oraz akcja przekonywania rolników do składania wniosków i świadczenie pomocy w ich wypełnianiu. Agencja musiała każdemu gospodarstwu nadać indywidualny numer oraz zewidencjonować zwierzęta i przygotować komplementarny system informatyczny. Wtedy, w pierwszym roku  nie wszyscy rolnicy złożyli wnioski.                                

Były trudności, ale więcej sukcesów i dziś tylko o nich pamiętajmy.

W jubileuszowym roku, w całym kraju i w województwie organizowane są debaty, konferencje, spotkania, dyskusje, konkursy w tematyce jak członkostwo wpłynęło na rolnictwo oraz o jego przyszłości w Unii Europejskiej. 
Zachęcamy do śledzenia komunikatów o miejscach i  terminach tych wydarzeń i deklarowania czynnego udziału.

Szczegóły na stronie: https://www.20lat.eu

Opracowała Marianna Grażyna Kuczyńska