WMODR >> Informacje branżowe >> Gospodarstwo domowe >> Turystyka wiejska >>

Gospodarstwa opiekuńcze

Gospodarstwa opiekuńcze to forma gospodarowania polegająca na łączeniu działalności rolniczej z opieką nad osobami potrzebującymi wsparcia. Najważniejszą cechą charakterystyczną takich gospodarstw jest wykorzystywanie potencjału gospodarstwa rolnego do prowadzenia działań przede wszystkim o charakterze terapeutycznym, opiekuńczym i integracyjnym celem włączenia społecznego osób przebywających w danym gospodarstwie opiekuńczym. W takim ujęciu można traktować gospodarstwo opiekuńcze jako formę wsparcia w zakresie opieki i integracji społecznej realizowaną w ramach gospodarstwa prowadzącego działalność rolniczą.


Kto może założyć i prowadzić gospodarstwo opiekuńcze
W procesie powstawania oraz w funkcjonowaniu takiej placówki muszą brać udział rolnicy bądź osoby będące domownikami w gospodarstwach rolnych. Obecne uwarunkowania prawne ograniczają jednak możliwości łączenia działalności rolniczej ze świadczeniem usług opiekuńczych. Gospodarstwo opiekuńcze powinno być zatem prowadzone w formie działalności gospodarczej bądź w formie podmiotu ekonomii społecznej (stowarzyszenie, fundacja lub spółdzielnia socjalna). Z punktu widzenia osób zainteresowanych tego typu działalnością konieczność założenia lub nawiązania współpracy z istniejącą firmą lub podmiotem ekonomii społecznej może wydawać się niepotrzebną komplikacją. W rzeczywistości jednak takie rozwiązania należy postrzegać raczej jako szanse, a nie ograniczenia dla gospodarstw opiekuńczych. Zastosowanie jednej z rekomendowanych form prawnych pozwala bowiem rozwiązać istotne problemy stojące przed osobami zakładającymi lub prowadzącymi gospodarstwa opiekuńcze.

Kto może korzystać z usług gospodarstwa opiekuńczego

Teoretycznie gospodarstwa opiekuńcze mogą świadczyć swe usługi dla bardzo różnych grup wymagających wsparcia. Doświadczenia krajów zachodnich wskazują, że terapia prowadzona w gospodarstwach rolnych może mieć pozytywny wpływ m.in. na:

  • seniorów - osoby wymagające opieki, terapii, rehabilitacji, zajęć integracyjnych ze względu na wiek,
  • osoby z niepełnosprawnościami – przy czym chodzi tu o różne rodzaje niepełnosprawności, np. związane z trudnościami w poruszaniu się, deficyty intelektualne itd.,
  • osoby chorujące psychicznie,
  • osoby walczące z uzależnieniami,
  • osoby wymagające reintegracji społecznej, np. ze względu na fakt opuszczenia zakładu karnego, długotrwałe pozostawanie bez pracy,
  • dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych, także tzw. „trudna młodzież”.

Wybór konkretnej grupy odbiorców wsparcia zależy w głównej mierze od osób pragnących prowadzić gospodarstwo opiekuńcze.


Jak może działać gospodarstwo opiekuńcze?
Rekomenduje się, by gospodarstwa opiekuńcze przybierały formy organizacyjne charakterystyczne dla jednostek systemu pomocy społecznej. W tym sensie gospodarstwa opiekuńcze będą pewnym specyficznym typem tych placówek, charakteryzujących się przede wszystkim faktem prowadzenia terapii w oparciu o infrastrukturę gospodarstwa rolnego oraz prowadzoną przez nie działalność rolniczą. W kontekście gospodarstw opiekuńczych dla osób starszych szczególnie obiecujące wydają się być 3 formy organizacyjne:

  • Dzienny dom pobytu - ośrodek wsparcia, w którym świadczy się pomoc osobom samotnym, powyżej 60 roku życia, które z przyczyn losowych wymagają pomocy z zakresu usług opiekuńczych, specjalistycznych usług opiekuńczych lub posiłku. DDP mogłyby funkcjonować zarówno jako podmiot ekonomii społecznej oraz jako działalność gospodarcza.
  • Rodzinny dom pomocy - forma usług opiekuńczych oraz bytowych świadczonych przez osobę w jej miejscy zamieszkania całodobowo dla nie mniej niż 3 i nie więcej niż 8 osób wymagających wsparcia. RDP wymagają współpracy z samorządem gminnym, bowiem podopieczni kierowani są w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez kierownika ośrodka pomocy społecznej. W zależności od sytuacji finansowej podopiecznego samorząd finansuje w części lub w całości jej pobyt. Pensjonariusze, którzy nie otrzymują wsparcia finansowego zobowiązani się do samodzielnego opłacania pobytu.
  • Placówka całodobowej opieku prowadzone w ramach działalności gospodarczej - opieka w tego typu placówce polega na świadczeniu usług z uwzględnieniem stanu zdrowia, sprawności fizycznej oraz intelektualnej a także indywidualne potrzeby i możliwości danej osoby. Zakres usług obejmuje usługi bytowe (zaewnienie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnację, opiekę higieniczną, kontakt z otoczeniem). Placówki całodobowe nie wymagają ścisłej współpracy z samorządem.

Możliwości finansowania działalności gospodarstw opiekuńczych
Istnieje dużo możliwości pozyskania dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarstwa opiekuńczego. W pierwszej kolejności są to programy rządowe, których celem jest wspieranie aktywności seniorów. Wsparcie na tego typu działania jest udzielane także w ramach projektów finansowanych przez Unię Europejską. Rolnicy, którzy są zainteresowani świadczeniem usług opiekuńczych w ramach działalności gospodarczej mogą z kolei ubiegać się o wsparcie w ramach wdrażania Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich.


Gospodarstwa opiekuńcze w województwie kujawsko-pomorskim
Pionierem w postawaniu gospodarstw opiekuńczych w systemie doradztwa rolniczego w Polsce jest Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie. Informacje na temat działań można znaleźć na stronie www.opieka.kpodr.pl.


Perspektywa działań
5 grudnia 2018 r. podpisana została umowa dotycząca projektu „Gospodarstwa opiekuńcze w rozwoju obszarów wiejskich wobec wyzwań demograficznych”, który będzie realizowany w ramach strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych „Społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków” GOSPOSTRATEG.

Stronami umowy są: z jednej strony konsorcjum w składzie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (lider), Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie O/Kraków, Uniwersytet Jagielloński i Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, natomiast z drugiej Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, które przekazuje środki finansowe na realizację projektu. Realizacja projektu rozpoczyna się 1 stycznia 2019 r., a zakończenie planowane jest w grudniu 2021 r. Głównym celem projektu jest opracowanie modelu (wzorca) gospodarstwa opiekuńczego oraz przygotowanie systemu wdrażania w postaci strategii rozwoju gospodarstw opiekuńczych.

Więcej Informacji na temat gospodarstw opiekuńczych można znależć na stronie www.gospodarstwa-opiekuncze.pl.

Źródło: "Gospodarstwa opiekuńcze - budowa sieci współpracy", Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie, Kraków 2017