WMODR >> Informacje branżowe >> Produkcja roślinna >>

Prace w gospodarstwie rolnym, których nie można powierzać dzieciom

„Drodzy Rolnicy! Zwracam się do Was z prośbą o zachowanie wyjątkowej dbałości o zdrowie i bezpieczeństwo podczas wykonywania codziennych zadań. (…) Pamiętajcie (…), że w czasie żniw dzieci mają wakacje. Najmłodsi często nie zdają sobie sprawy z niebezpieczeństw związanych z zabawą w gospodarstwie” – tymi słowami w liście otwartym zwrócił się do rolników w maju br. Główny Inspektor Pracy Wiesław Łyszczek.

Żadne przepisy nie określają zasad i warunków pracy dzieci w gospodarstwie rolnym. Kodeks pracy zezwala jedynie na zatrudnianie dzieci powyżej 16. roku życia (tzw. młodocianych) w celu przysposobienia do zawodu – muszą mieć ukończone przynajmniej gimnazjum i okazać się zaświadczeniem lekarskim, iż praca określonego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.

Co do zasady praca dziecka jest zabroniona – na podstawie obowiązujących przepisów, m.in.: Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Międzynarodowej Konwencji Organizacji Pracy, dyrektyw unijnych w sprawie ochrony pracy osób młodych. Jedynie kodeks rodzinny i opiekuńczy stwierdza, że dziecko, które pozostaje na utrzymaniu rodziców i mieszka u nich, jest zobowiązane pomagać w gospodarstwie, w domyśle w domowym.

Rodzice czy opiekunowie dzieci muszą zatem mieć świadomość ich odpowiedzialności za zdrowie i życie swoich podopiecznych. Dzieci bardzo często pomagają rodzicom w codziennych obowiązkach w gospodarstwie, ale czynności przez nie wykonywane muszą być dostosowane do ich możliwości fizycznych i psychicznych.

Za Państwową Inspekcją Pracy i Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, które to jednostki prowadzą od lat działalność zapobiegającą wypadkom przy pracy rolniczej, przypominam wykaz czynności szczególnie niebezpiecznych, związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, których nie wolno powierzać dzieciom poniżej 16 lat:

  • kierowanie ciągnikami rolniczymi - samodzielne kierowanie ciągnikami wymaga kwalifikacji i doświadczenia. Przy wykonywaniu tej czynności występuje duże zagrożenie najechania, wywrócenia, a także wyrządzenia krzywdy innym osobom;
  • obsługa kombajnów, kosiarek rolniczych, pras do słomy i siana, kopaczek do roślin okopowych - są to maszyny z urządzeniami tnącymi lub gniotącymi, z wieloma wirującymi częściami, przeważnie o dużej masie. Ich bezpośrednia obsługa w warunkach polowych stwarza wiele zagrożeń przejechania, przewrócenia maszyny, przygniecenia, pochwycenia przez pracujące mechanizmy, skaleczenia, obcięcia kończyn - tak osób obsługujących, jak i postronnych;
  • przebywanie dzieci w strefie pracy maszyn i pojazdów rolniczych - ryzyko niezauważenia dzieci przez operatora jest wysokie. Ponadto maszyny emitują szkodliwy hałas, a w środowisku ich pracy może występować zapylenie;
  • sprzęganie i rozprzęganie maszyn - przy tej pracy występuje wysokie zagrożenie przygniecenia i przejechania, urazów rąk i nóg;
  • obsługa maszyn takich jak: sieczkarnie, śrutowniki, gniotowniki, mieszalniki, rozdrabniacze, dmuchawy, przenośniki ślimakowe i taśmowe - występuje wysokie zagrożenie urazów dłoni przez wirujące noże, topory, walce i bębny, pochwycenia przez wały napędowe i pasy transmisyjne;
  • przebywanie na pomostach załadunkowych siewników i sadzarek do ziemniaków - przy tych czynnościach występują bardzo często obcięcia i urazy palców i dłoni;
  • obsługa ładowaczy i podnośników - praca taka wymaga odpowiednich kwalifikacji. Błąd w manewrowaniu może skończyć się przejechaniem, przygnieceniem lub uderzeniem postronnej osoby;
  • przerzynanie drewna przy użyciu pilarki tarczowej ("krajzegi", "cyrkularki") - pilarka tarczowa to jedna z najniebezpieczniejszych maszyn, przy której występuje najwięcej okaleczeń, amputacji oraz wypadków śmiertelnych. Każdy kontakt z tarczą piły kończy się poważnym urazem. Występuje często odrzut materiału, zakleszczenia, odpryski. Zagrożenie wzrasta, gdy pilarka nie ma osłon, klina rozszczepiającego, urządzenia podającego materiał do cięcia poprzecznego;
  • wszelkie prace przy użyciu pił łańcuchowych - posługiwanie się piłą łańcuchową wymaga siły i sprawności dorosłego mężczyzny, kwalifikacji i wprawy. Występuje wysokie zagrożenie bardzo ciężkimi urazami łańcuchem tnącym przy manewrowaniu piłą, "odbiciu" piły, opuszczeniu na nogę itp.;
  • ścinanie drzew, ściąganie drzew zawieszonych, załadunek i rozładunek drewna - są to prace wymagające specjalistycznych umiejętności, siły fizycznej i doświadczenia. Występuje wysokie zagrożenie przygniecenia osób pracujących;
  • udział w czynnościach pomocniczych związanych ze ścinką i rąbaniem drewna - używanie siekiery wymaga wprawy i zachowania szczególnej ostrożności;
  • obsługa zwierząt o dużej masie ciała, jak bydło, trzoda chlewna, szczególnie samców rozpłodowych, a także samic karmiących - dorosłe rozpłodniki są zwykle agresywne i wymagają stałej obsługi przez sprawnego mężczyznę ze względu na zagrożenie agresją: kopnięciem, uderzeniem, przygnieceniem, pogryzieniem;
  • załadunek i rozładunek zwierząt, prace przy uboju i rozbiorze zwierząt - występuje duże zagrożenie urazami ze strony broniących się zwierząt oraz obciążenie psychiczne młodego człowieka;
  • spawanie elektryczne i gazowe - stwarza zagrożenie poparzenia dłoni i twarzy oraz naświetlenia szkodliwymi promieniami;
  • wszelkie prace z substancjami chemicznymi, przede wszystkim żrącymi, paliwami, chemicznymi środkami ochrony roślin, nawozami (szczególnie wapnem palonym) - środki chemiczne I i II klasy toksyczności to trucizny, zaś środki III klasy - szkodliwe dla zdrowia. Występuje niebezpieczeństwo zatrucia. Wapno palone jest substancją o silnych właściwościach pylących, żrących i parzących, powodującą poparzenia błon śluzowych, oczu i skóry;
  • prace z użyciem rozpuszczalników organicznych - rozpuszczalniki organiczne (benzyny, rozpuszczalniki nitro, chlorokauczukowe i inne), składniki farb, lakierów, klejów, są szkodliwe dla zdrowia, niektóre są rakotwórcze, mają właściwości narkotyczne, ulegają rozpuszczeniu w tkance mózgowej, powodując trwałe szkody. Ich pary tworzą z powietrzem mieszaniny wybuchowe;
  • rozpalanie i obsługa pieców centralnego ogrzewania - niebezpieczeństwo wybuchu i pożaru, groźba poparzeń twarzy i rąk;
  • prace w silosach i zamkniętych zbiornikach oraz opróżnianie zbiorników szamb, wywóz gnojówki i gnojowicy - występuje zagrożenie uduszeniem na skutek spadku zawartości tlenu w powietrzu, zasypaniem i uduszeniem w silosach zbożowych;
  • wszelkie prace na wysokości, np. na pomostach, drabinach, drzewach, dachach - występuje zagrożenie upadkiem;
  • kopanie rowów i dołów, prace w wykopach - występuje niebezpieczeństwo oberwania i obsunięcia się ścian wykopu i zasypania pracującego;
  • prace w środowisku o dużym natężeniu hałasu, niedostatecznym oświetleniu, w pomieszczeniach zapylonych pyłami pochodzenia roślinnego, narażających na kontakt z chorobotwórczymi czynnikami biologicznymi - prace te mogą wykonywać wyłącznie osoby dorosłe wyposażone w odpowiednie środki ochrony dróg oddechowych, wzroku i słuchu;
  • prace wymuszające długotrwałe przyjmowanie nienaturalnej pozycji ciała - szczególnie narażony jest kręgosłup młodego człowieka, którego zwyrodnienia mogą mieć charakter nieodwracalny;
  • dźwiganie i ręczne przenoszenie ciężkich przedmiotów - zwiększają ryzyko uszkodzenia kręgosłupa, stawów, mięśni.

Pomimo braku oficjalnych statystyk o wypadkach dzieci w rolnictwie, zdaniem specjalistów KRUS i PiP, należy domniemywać, że wypadków tych jest coraz mniej. Rolnicy, coraz bardziej świadomi zagrożeń występujących w ich środowisku pracy, rzadziej angażują dzieci do pracy w gospodarstwie; na obszarach wiejskich poprawiła się dostępność do przedszkoli i świetlic; rolnictwo w ostatnich latach uległo modernizacji – nowoczesny sprzęt spełniający wymogi bhp wyparł w znacznej mierze pracę ręczną. Spadający trend wypadków dzieci w gospodarstwach rolnych należy bezwzględnie utrzymać.

Źródło: krus.gov.pl; pip.gov.pl
Opracowanie: Małgorzata Micińska-Wąsik