W wielu regionach Polski, szczególnie na Warmii i Mazurach, utrzymuje się obecnie gruba pokrywa śnieżna. To nie tylko zimowy krajobraz, ale przede wszystkim ogromny zasób wody, który – jeśli zostanie odpowiednio zagospodarowany – może realnie poprawić wilgotność gleby na początku sezonu. W warunkach coraz częstszych wiosennych susz każda zatrzymana porcja wody ma znaczenie. Jednocześnie szybka odwilż może prowadzić do lokalnych podtopień, zwłaszcza gdy gleba jest zamarznięta i nie przyjmuje wody. Dlatego warto wiedzieć, jak bezpiecznie zatrzymać wodę roztopową w gospodarstwie, nie naruszając przepisów prawa wodnego.
Dlaczego śnieg jest tak cenny dla rolnictwa?
- Chroni glebę przed głębokim przemarznięciem,
- Stabilizuje temperaturę gleby,
- Uwalnia wodę powoli, sprzyjając infiltracji,
- Zasila naturalną retencję na łąkach i pastwiskach,
- Poprawia wilgotność gleby na starcie wegetacji.
Na Warmii i Mazurach, gdzie gleby są często lekkie i przepuszczalne, zimowa woda jest szczególnie wartościowa.
Co dzieje się podczas odwilży?
- Zamarznięta gleba nie chłonie wody,
- Woda spływa powierzchniowo,
- Tworzą się zastoiska,
- Zatory lodowe w rowach blokują odpływ.
To połączenie może prowadzić do lokalnych podtopień, ale jednocześnie daje szansę na zatrzymywanie części wody w gospodarstwie.
Co można zrobić teraz, aby zatrzymać wodę roztopową?
Konkretne działania na małą retencję:
|
Działanie |
Na czym polega? |
Dlaczego pomaga? |
|
Kierowanie wody na własne grunty. |
Spowolnienie odpływu, kierowanie wody na łąki, pastwiska, tworzenie muld i mikro-zagłębień. |
Zwiększa infiltrację, pozwala zatrzymywać wodę w glebie zgodnie z prawem wodnym. |
|
Wykorzystanie naturalnych zagłębień terenowych. |
Zbieranie wody w obniżeniach, zagłębieniach śródpolnych, nieużytkach. |
Najprostsza forma małej retencji – woda pozostaje w krajobrazie zamiast odpływać. |
|
Spowolnienie spływu powierzchniowego. |
Pozostawienie zasp jako „tam”, unikanie odśnieżania dróg |
Woda topnieje wolnej |
|
Udrożnienie rowów |
Usunięcie lodu, śniegu |
Zapobiega podtopieniom |
|
Zabezpieczenie zabudowań. |
Odśnieżenie stref przy budynkach, skierowanie wody z dachów |
Chroni podwórze |
Co wolno, a czego nie wolno?
Bez pozwolenia można:
- Zatrzymywać wodę roztopową z pól i łąk,
- Spowalniać odpływ,
- Kierować wodę na własne grunty,
- Tworzyć niewielkie formy retencji (muldy, zagłębienia).
Pozwolenia wymaga:
- Odprowadzanie wód z powierzchni zanieczyszczonych,
- Budowa urządzeń wodnych,
- Ingerencja w cieki,
- Piętrzenie wody powyżej 1 m.
Zimowa pokrywa śnieżna to nie tylko ryzyko odwilży, ale przede wszystkim szansa na zatrzymanie cennej wody w gospodarstwie. Rolnik może wiele zrobić już teraz – kierować wodę na własne grunty, spowalniać odpływ, wykorzystać naturalne zagłębienia i dbać o drożność rowów. To proste działania, które poprawiają wilgotność gleby i jednocześnie zmniejszają ryzyko podtopień.
Opracowanie:
Matuszko D. 2022. Klimatu tu i teraz. Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Biblioteka Jagiellońska.
https://imgw.pl/
https://www.gov.pl/web/wody-polskie