Choć na pierwszy rzut oka może kojarzyć się z legendarnymi czarnoziemami, czarna ziemia – oficjalna laureatka tytułu Gleba Roku 2026 ma swoją własną, unikalną historię i charakter. Polskie Towarzystwo Gleboznawcze wybrało ją, aby zwrócić uwagę na kluczową rolę wody i materii organicznej w budowaniu bezpieczeństwa żywnościowego Polski.
Typowa sekwencja poziomów: Ap(-A)-C(k)gg(-G)
Dlaczego czarna ziemia?
Czarne ziemie to jedne z najżyźniejszych gleb w naszym kraju, choć zajmują zaledwie około 2% jego powierzchni. Ich nazwa nie jest przypadkowa – zawdzięczają ją głębokiemu, ciemnemu poziomowi próchnicznemu, który może sięgać nawet 70 cm w głąb profilu.
Czy wiesz, że? Czarna ziemia różni się od czarnoziemu genezą. Podczas gdy czarnoziemy to gleby stepowe (powstałe na lessach), czarne ziemie są ściśle związane z historią wód gruntowych i obszarami pobagiennymi.
Kluczowe cechy czarnej ziemi:
- Wysoka zawartość próchnicy – ponieważ utwory te powstają w wyniku wieloletniego gromadzenia się materii organicznej w warunkach dużej wilgotności.
- Pochodzenie – tworzyły się najczęściej w miejscach dawnych jezior, bagien lub w obniżeniach terenu, gdzie woda gruntowa okresowo zalegała wysoko.
- Odporność na suszę – dzięki swojej strukturze i bogactwu materii organicznej, czarne ziemie radzą sobie z brakiem opadów znacznie lepiej niż wiele innych typów gleb, co w dobie zmian klimatu czyni je bezcennymi dla rolnictwa.
Gdzie w Polsce znajdziemy czarne ziemie?
Choć występują w rozproszeniu, tworzą charakterystyczne kompleksy, które od dekad stanowią o sile polskiego rolnictwa. Największe z nich to:
- Czarne ziemie kujawskie – serce polskiej uprawy buraka cukrowego i pszenicy.
- Czarne ziemie wrocławskie i średzkie – fundament rolnictwa Dolnego Śląska.
- Czarne ziemie błońsko-sochaczewskie – kluczowe dla ogrodnictwa i warzywnictwa w okolicach Warszawy.
Wyzwania – ,,między wodą a suszą’’
Wybór czarnej ziemi na Glebę Roku 2026 to także apel o rozwagę w gospodarce wodnej. Większość tych gleb w Polsce jest zmeliorowana. Z jednej strony pozwala to na uzyskiwanie rekordowych plonów, z drugiej – nadmierne osuszanie prowadzi do degradacji próchnicy.
W dobie ocieplenia klimatu czarna ziemia uczy nas, że kluczem do sukcesu nie jest po prostu „odprowadzenie wody”, ale jej mądra retencja. Ochrona tych gleb to ochrona naturalnych magazynów substancji odżywczych, które potrafią wykarmić nas nawet w trudnych latach.
Inicjatywa „Gleba Roku” ma na celu budowanie świadomości ekologicznej. Po glebach technogenicznych (miejskich) czy bielicowych, rok 2026 należy do „czarnego złota” naszych pól.